Van een oude koffiemolen tot
een wastobbe:
hoe kleuters spelenderwijs het verleden ontdekken.
Hoe maak je cultureel erfgoed betekenisvol voor jonge kinderen in één van de vaste thema's van de school: gezondheid? Met die vraag ging Zeynep Turan uit Maasmechelen aan de slag voor haar bachelorproef. Ze onderzocht hoe cultureel erfgoed een plaats kan krijgen in de kleuterklas en ontwikkelde een lessenreeks waarin authentieke voorwerpen en verhalen de basis vormen voor speelse, actieve en leerrijke activiteiten. Tijdens haar stage bracht ze die lessenreeks in de praktijk en liet ze kleuters kennismaken met het verleden.
Een zwaar gietijzeren strijkijzer gaat voorzichtig van kleine hand naar kleine hand. Even verder draait een kleuter nieuwsgierig aan een oude koffiemolen.
Wie de klas binnenstapt, merkt dat dit geen gewone stageweek is. Voor de 22-jarige Zeynep, studente Bachelor Kleuteronderwijs aan PXL, vormt deze klas het decor van een bijzondere bachelorproef. Ze brengt twee thema’s samen die op het eerste gezicht weinig met elkaar gemeen lijken te hebben: gezondheid en cultureel erfgoed.
Het resultaat is een lessenreeks waarin kleuters leren over gezonde voeding, beweging en hygiëne, maar tegelijk hen laat kennismaken met het dagelijkse leven van vroeger.
"Ik wil kinderen de geschiedenis niet vertellen, maar ze die laten beleven."
Een onverwachte combinatie
Gezondheid is een vertrouwd thema in de kleuterklas. Kinderen leren waarom fruit gezond is, waarom handen wassen belangrijk is en waarom voldoende bewegen goed is voor hun lichaam. Cultureel erfgoed komt daarbij veel minder aan bod. Voor jonge kinderen lijkt geschiedenis vaak iets abstract, net daarin zag Zeynep een uitdaging.
Zo groeide het idee om gezondheid te bekijken vanuit een historisch perspectief. Hoe verzorgden mensen zichzelf vroeger? Wat aten ze? Hoe deden ze de was? Welke voorwerpen gebruikten ze dagelijks? Door die vragen naast het leven van vandaag te plaatsen, ontdekken kinderen spelenderwijs dat onze manier van leven steeds verandert.
Inspiratie buiten
de schoolmuren
Voor haar bachelorproef trok Zeynep eropuit om inspiratie te zoeken buiten de schoolmuren. Die zoektocht bracht haar bij ECRU, de erfgoedcel van de Limburgse Mijnstreek, een vereniging die scholen en erfgoedpartners met elkaar verbindt en erfgoededucatie actief ondersteunt. Tijdens een gesprek met een erfgoedmedewerker kreeg ze waardevolle inzichten in hoe je jonge kinderen op een betekenisvolle manier met cultureel erfgoed kunt laten kennismaken.
De boodschap was helder: laat kinderen vooral zelf ontdekken, prikkel alle zintuigen, werk met authentieke materialen en vertrek vanuit hun eigen leefwereld. Die visie sloot perfect aan bij haar onderzoek en vormde uiteindelijk de rode draad doorheen haar volledige lessenreeks.
Dankzij ECRU kwam Zeynep in contact met Stichting Erfgoed Eisden en het Museum van de Mijnwerkerswoning in Maasmechelen.
Lees verder >>
Het bezoek aan dit museum gaf haar niet alleen extra inspiratie, maar betekende ook een belangrijk keerpunt in haar onderzoek. De ervaringen, verhalen en objecten die ze daar verzamelde, hielpen haar om haar lessen nog concreter en meer belevingsgericht uit te werken.
Een bezoek dat inspireerde
Toen Zeynep het Museum van de Mijnwerkerswoning binnenstapte, werd lokale geschiedenis plots tastbaar. De kleine slaapkamers, de eenvoudige keuken, het buitentoilet en de sobere inrichting maakten meteen duidelijk hoe sterk het dagelijkse leven de voorbije honderd jaar veranderd is.
"Ik ben vooral onder de indruk van hoe eenvoudig mensen vroeger leefden. Je beseft pas hoeveel onze samenleving veranderd is wanneer je dat met eigen ogen ziet."
De rondleiding leverde niet alleen inspiratie op, maar de vrijwilligers stelden ook verschillende authentieke objecten ter beschikking voor haar stage. Daardoor konden dezelfde objecten, die ooit gebruikt werden door mijnwerkersgezinnen, opnieuw een rol spelen, dit keer als educatief materiaal in een kleuterklas.
De kracht van erfgoedobjecten
Dat de erfgoedobjecten indruk zouden maken, had Zeynep verwacht. Dat ze zoveel nieuwsgierigheid zouden losmaken, verraste haar toch. De kleuters bekeken de materialen niet vluchtig. Ze onderzochten elk detail, bedachten waarvoor een object diende, verzonnen verhalen en gebruikten de objecten spontaan tijdens hun rollenspel.
Volgens Zeynep schuilt precies daarin de meerwaarde van erfgoededucatie. Een tastbaar object roept verwondering op en nodigt uit tot onderzoek.
De klas vol spel en fantasie
Eén van de populairste hoeken in de klas is zonder twijfel de winkel. Oude weegschalen, blikken dozen, huishoudelijke voorwerpen en andere authentieke materialen vormen het decor voor uren speelplezier.
Wat begint als rollenspel groeit al snel uit tot spontaan leren. Kinderen overleggen, vergelijken, stellen vragen en vertellen elkaar persoonlijke verhalen. Zonder dat de kinderen het beseffen, bouwen ze nieuwe kennis op.
Ook beweging krijgt een historische invulling. Als afsluiter organiseert Zeynep een sportdag met oude volksspelen. Geen tablets of spelconsoles, maar traditionele spelletjes die kinderen vroeger buiten speelden. >>
Zo ervaren de kleuters opnieuw dat ook spelen doorheen de tijd veranderd is.
“Het toont aan dat cultureel erfgoed geïntegreerd kan worden in allerlei leergebieden. Je kan het verbinden met beweging, taal, wereldoriëntatie of muzische vorming.”
Meer dan een bachelorproef
Het project veranderde niet alleen de blik van de kinderen, maar ook die van Zeynep zelf. Waar geschiedenis vroeger vooral bestond uit jaartallen en grote gebeurtenissen, ziet ze vandaag vooral de verhalen van mensen.
"Geschiedenis staat veel dichter bij ons dan we denken."
Omdat er nauwelijks bestaand lesmateriaal beschikbaar was voor deze combinatie van cultureel erfgoed en gezondheid voor het kleuteronderwijs, ontwikkelde ze de “Lesmap gezondheidsweek” die leerkrachten kunnen gebruiken. Tegelijk bracht haar project onderwijs en erfgoedorganisaties dichter bij elkaar.
Een vraag voor oma en opa
Wat Zeynep het meest zal bijblijven dat zijn de reacties van de kinderen: hun verbaasde blikken, hun eindeloze vragen en hun enthousiasme wanneer ze een onbekend voorwerp mochten aanraken of ontdekken. Ze hoopt vooral dat die nieuwsgierigheid blijft bestaan. Dat kinderen thuis verder vragen stellen, dat grootouders verhalen vertellen en dat een oud object opnieuw een gesprek op gang brengt.
"Achter elk object schuilt een verhaal dat iets vertelt over vroeger, maar ook helpt om het heden beter te begrijpen."
Misschien is dat wel de grootste verdienste van haar bachelorproef: ze toont dat geschiedenis niet begint in een handboek of museum, maar in de verwonderde blik van een kleuter die zich afvraagt waarom een strijkijzer ooit zo zwaar moest zijn.
En precies daar, tussen een oude koffiemolen, een blok zeep en een wastobbe, krijgt cultureel erfgoed opnieuw een toekomst.
__
Heb jij een vraag over cultureel erfgoed en educatie? ECRU denkt graag met je mee.
Bezoek aan het Museum van de Mijnwerkerswoning. Foto’s © ECRU.
Cultureel erfgoed ontdekken in de klas. Foto’s © Zeynep Turan.
Lees hier het vervolgartikel “Van museumstuk naar lesmateriaal. Wanneer cultureel erfgoed kinderen laat verwonderen” en ontdek hoe Stichting Erfgoed Eisden het verleden levend houdt, nieuwe generatie nieuwsgierig maakt en studenten kan ondersteunen in de zoektocht naar authentieke objecten.
Zit je met een vraag?
