Van museumstuk naar lesmateriaal. Wanneer cultureel erfgoed kinderen laat verwonderen.
Een zwarte, bakelieten telefoon met draaischijf staat op tafel, naast een gietijzeren strijkijzer en een oude koffiemolen. Voor sommige bezoekers zijn het herkenbare voorwerpen uit hun jeugd. Voor kinderen zijn het mysterieuze objecten die vragen oproepen. PXL-studente Zeynep vond in het Mijnwerkersmuseum de inspiratie en enkele bruikleenobjecten voor haar bachelorproef en lessenreeks rond erfgoed en gezondheid. Zo brengt Stichting Erfgoed Eisden het verleden tot leven voor een nieuwe generatie.
Het geheugen van Eisden
Stichting Erfgoed Eisden bestaat 43 jaar. Wat begon als een initiatief van enkele geëngageerde inwoners, groeide uit tot een vaste waarde binnen het Limburgse erfgoedlandschap.
De werking steunt op drie pijlers: het driemaandelijkse tijdschrift Eisden, het Museum van de Mijnwerkerswoning – later uitgebreid met een kindermuseum – en een archief met foto’s, documenten, naslagwerken en gebruiksvoorwerpen.
Hun missie is eenvoudig maar ambitieus: het verleden van Eisden bewaren. Daarbij gaat het niet alleen over de steenkoolmijn, maar ook over het oude Eisden-Dorp, de Beerensheuvel, de kerken, de wereldoorlogen, de Zuid-Willemsvaart, de Pauwengraaf en andere historische plekken die de gemeente mee hebben gevormd. Toch blijft de mijn het hart van het verhaal.
"De charbonnage bracht werk-
gelegenheid en welvaart naar de regio. Zonder de mijn was Eisden een klein dorp gebleven."
Terug naar het dagelijks leven van honderd jaar geleden
Een bezoek aan de Mijnwerkerswoning voelt als een reis terug in de tijd. Bezoekers stappen een woning binnen waar het dagelijkse leven van een mijnwerkersgezin zorgvuldig werd gereconstrueerd. Er is geen badkamer, het toilet bevindt zich buiten en moderne toestellen zoals een wasmachine, koelkast of televisie ontbreken volledig. Voor kinderen en jongeren is dat vaak moeilijk voor te stellen.
"Men ontdekt hoe een mijnwerkersgezin honderd jaar geleden leefde. Dat verschilt enorm van de luxe die vandaag vanzelfsprekend lijkt."
Erfgoed dat je mag aanraken
De Stichting ontvangt steeds vaker scholen, studenten en verenigingen die met erfgoed aan de slag willen. Zo klopte ook PXL-studente Zeynep Turan aan voor haar bachelorproef over gezondheid en erfgoed in de kleuterklas. Haar vraag viel meteen in de smaak.
"We waren gecharmeerd door het project van Zeynep. Ze wil kleuters niet alleen vertellen over vroeger, maar hen het verleden ook laten voelen en ervaren."
Wanneer een school een aanvraag doet, bekijken de vrijwilligers eerst welke voorwerpen het best aansluiten bij het onderwerp. Daarna selecteren ze zorgvuldig objecten uit het depot. Voor Zeynep betekende dat een verzameling alledaagse gebruiksvoorwerpen, zoals o.a. een telefoon met draaischijf, een ijzeren strijkijzer, Sunlight zeep, een wastobbe en een wekker.
"We leggen telkens uit waarvoor een voorwerp vroeger diende en vergelijken het met een hedendaagse versie. Een zwarte, bakelieten telefoon met draaischijf naast een strakke, glimmende smartphone maakt meteen duidelijk hoeveel er veranderd is."
Alle objecten worden via een bruikleenovereenkomst uitgeleend en keren na afloop van het project terug naar de collectie.
Geschiedenis wordt tastbaar
Volgens de vrijwilligers schuilt precies daarin de kracht van erfgoed. Wanneer kinderen een authentiek voorwerp mogen vasthouden, wordt geschiedenis plots concreet.
Een zwaar strijkijzer vertelt zonder woorden hoe huishoudelijk werk vroeger verliep. Een oude telefoon laat zien hoe communicatie veranderde.
Erfgoed maakt geschiedenis zichtbaar en tastbaar. Dat is ook de reden waarom de Stichting graag samenwerkt met scholen en studenten.
"Het is belangrijk dat het verhaal van de steenkoolnijverheid verder verteld wordt. We waarderen het enorm als jongeren zich hiervoor inzetten."
Een verleden dat blijft voortleven
Hoewel de steenkoolmijn al jaren gesloten is, leeft haar geschiedenis nog altijd voort in de streek. Veel inwoners hebben een vader, grootvader of overgrootvader die ooit honderden meters onder de grond werkte. Volgens Stichting Erfgoed Eisden mogen die verhalen niet verloren gaan.
"De jonge generaties moeten weten dat de koolmijn onze regio welvaart heeft gebracht. Ze moeten beseffen hoeveel hard en gevaarlijk werk daarvoor nodig was."
Daarom blijven de vrijwilligers verzamelen, archiveren, publiceren, citéwandelingen organiseren en rondleidingen geven in de Mijnwerkerswoning en de Sint-Barbarakerk. Niet uit nostalgie, maar omdat kennis van het verleden helpt om het heden beter te begrijpen.
Misschien begint dat wel met een eenvoudig voorwerp. Een oude telefoon. Een gietijzeren strijkijzer. Een koffiemolen. Voor de ene zijn het gebruiksvoorwerpen uit een vervlogen tijd. Voor de andere vormen ze het begin van een verhaal dat nog altijd verteld moet worden. En zolang die verhalen blijven leven, blijft ook het erfgoed van Eisden een levend onderdeel van de toekomst.
Museum van de Mijnwerkerswoning in Eisden, Maasmechelen. Foto’s © ECRU.
Lees hier het artikel “Van een oude koffiemolen tot een wastobbe: hoe kleuters spelenderwijs het verleden ontdekken.” en ontdek hoe PXL-studente Zeynep Turan onderzocht hoe cultureel erfgoed een plaats kan krijgen in de kleuterklas.
Zit je met een vraag?
